भारतातील भूगर्भीय खडकप्रणाली विविधपदार्थ आणि कालखंडांमधून निर्माण झालेल्या भूगर्भीय संरचनांचा समावेश करते. या खडकांची विस्तृत वर्गीकरणे खालीलप्रमाणे आहे:

1) आर्कियन

• आर्कियन कालावधीतील खडक (प्राथमिक खडक)
• या खडकांमध्ये कोणतेही जीवाश्म नाहीत, यामुळे ते अत्यंत प्राचीन मानले जातात.
• कालानुरूप वायूमध्ये रूपांतरित व स्तरित खडक असतात.
• प्रमुख खडक: शिस्ट, ग्रेनाईट, नीस
• या खडकांना ‘लोहखनिज श्रेणीचे खडक’ म्हणून ओळखले जाते.
• आढळ: कर्नाटक, महाराष्ट्र, तमिळनाडू, आंध्र, छोटा नागपूर पठार, पश्चिम राजस्थान.

2) धारवाड

• दखल आर्कियन खडक
• या खडकांच्या निर्मितीत झिजलेल्या आर्कियन खडकांपासून स्तरित खडक निर्माण होतात (पूरण स्तरित खडक).
• कोणतेही जीवाश्म नाही.
• प्रमुख खडक: शिस्ट, हॉर्नब्लेंड, क्वार्ट्झाईट, लाईमस्टोन
• प्रमुख खनिज: लोह, सोने, मॅगनीज
• आढळ: कर्नाटक, महाराष्ट्र, अरवली पर्वत.

3) कडप्पा

• पुरातन महाकल्पातील खडक
• धारवाड खडकांच्या झिजेमुळे ही खडकं रूपांतरित झाली आहेत.
• यामध्ये कोणतेही जीवाश्म नाहीत.
• प्रमुख खडक: संग्रस्टोन, लाईमस्टोन, मार्बल, अॅस्बेस्टॉस
• प्रमुख खनिज: लोह, तांबे, मॅंगनीज, निकेल
• आढळ: आंध्र, महाराष्ट्र, झारखंड, छत्तीसगड.

4) विंध्यन

• कडप्पा खडकानंतर तयार
• ही खडक जलनिर्मित संचयाने तयार झाली आहे.
• मृदुजीवांचे अवशेष काही प्रमाणात आढळतात, ज्यामुळे या काळातील जीवनाचे संकेत मिळतात.
• विंध्यन खडक हिऱ्यांसाठी प्रसिद्ध आहे, जे भारतातील काही अत्यंत मौल्यवान खाण असलेले स्थान आहे.
• आढळ: विंध्य पर्वत, माळवा पठार, महाराष्ट्र (चंद्रपूर).

5) गोंडवाना

• ट्रायसिक महाकल्पातील खडक
• या खडकांमध्ये प्रमुख खडक म्हणून स्लेट, क्वार्ट्झाईट, डोलोमाईट, वालूकामय खडक यांचा समावेश आहे.
• महत्त्वाचे खनिज: कॉपर, लोह, युरेनियम
• आढळ: छोटा नागपूर पठार, काश्मिर, सिक्कीम, वाल्व हिमालय, जम्मू व काश्मिर, आंध्र प्रदेशातील गोंड भाग.
• इकडूनच 90% कोळसा गोंडवाना खडकातून मिळतो, ज्यामुळे भारतातील ऊर्जा आवश्यकतांची एक मोठी भागपूर्तता होते.

6) डेक्कन ट्रॅप

• प्रचंड ज्वालामुखी उद्रेकाने तयार लावा खडक
• या प्रकारच्या खडकांनी बेसाल्ट खडकांना यावर उत्पादन केले आहे.
• आढळ: भारतीय द्वीपकल्पाचा मोठा भाग.
• या वडाबृक्षांच्या खडकांमध्ये विविध खनिजांचा समावेश असतो, ज्यामुळे या स्थळांची आर्थिक मूल्ये वाढतात.

या सर्व खडकांचे अध्ययन भारताच्या भूगर्भीय इतिहासाचे एक महत्त्वपूर्ण अंग आहे. त्यांच्या संरचना, स्थानिक व पर्यावरणीय प्रभाव, आणि खनिजांचे प्रश्न यामुळे भूगर्भशास्त्रज्ञ आणि इतर शास्त्रज्ञ यांना त्यांच्या अभ्यासाच्या क्षेत्रात नवीन ज्ञान मिळवण्यासाठी सहाय्य होते.