📍 आर्य समाज (1875, स्वामी दयानंद सरस्वती)
🔹 घोषवाक्य: “वेदांकडे चला”
🔹 जातिव्यवस्था, अस्पृश्यता, बालविवाहाविरुद्ध लढा
🔹 विधवा पुनर्विवाह, आंतरजातीय विवाहाचा समर्थन
🔹 ग्रंथ: सत्यार्थ प्रकाश, वेद भाष्य
🔹 आंदोलन: शुद्धी चळवळ
🔹 संस्था: DAV शाळा (1886, लाहोर), गुरुकुल कांगडी (1902, हरिद्वार)

📍 रामकृष्ण मिशन (1897, स्वामी विवेकानंद)
🔹 रामकृष्ण परमहंस यांच्या शिकवणुकीवर आधारित
🔹 मानवसेवाच ईश्वरसेवा (Practical Vedanta)
🔹 स्त्री-पुरुष समानता, स्त्री शिक्षण, राष्ट्रवादाचा प्रचार
🔹 मासिके: प्रबुद्ध भारत (इंग्रजी), उद्बोधन (बंगाली)

📍 प्रार्थना समाज (1867, आत्माराम पांडुरंग → नंतर न्यायमूर्ती एम.जी. रानडे)
🔹 सामाजिक व धार्मिक प्रथा सुधारणा
🔹 विधवा पुनर्विवाह व स्त्रीशिक्षणाचा प्रचार
🔹 ब्रह्मो समाजाच्या प्रभावाखाली कार्यरत

📍 यंग बंगाल चळवळ (1820–30चे दशक, हेन्री विवियन डेरोजिओ)
🔹 स्वातंत्र्य, समानता, बंधुता यांसारख्या उदारमतवादी विचारांचा प्रचार
🔹 स्त्रीशिक्षण व तर्कवादाचा प्रसार
🔹 ब्राह्मणीक अंधश्रद्धा, कुप्रथांचा विरोध

📍 थिऑसॉफिकल सोसायटी (1875 – एच.पी. ब्लॅव्हॅट्स्की व ऑलकॉट; भारतात ॲनी बेझंट)
🔹 प्राचीन भारतीय तत्त्वज्ञान, हिंदू धर्म व बौद्ध धर्माचा पुनरुज्जीवन
🔹 संस्था: सेंट्रल हिंदू कॉलेज, वाराणसी (नंतरचे BHU – 1916, मदन मोहन मालवीय यांच्या पुढाकाराने)
🔹 भारतीय स्वराज्याची मागणी (ॲनी बेझंट – Home Rule Movement, 1916)

📍 सर्व्हंट्स ऑफ इंडिया सोसायटी (1905, गोपाळकृष्ण गोखले, पुणे)
🔹 समाजसेवेचे प्रशिक्षण व राष्ट्रनिर्माण
🔹 शिक्षण, आरोग्य, सामाजिक सुधारणा यांवर भर

📍 इतर महत्त्वपूर्ण उपक्रम
🔹 परमहंस मंडळी (1849, महाराष्ट्र) – जातिभेदविरोध, विधवा पुनर्विवाह