किरणोत्सर्ग म्हणजे काय?
अस्थिर किरणोत्सारी मूलद्रव्ये स्थिर होण्यासाठी त्यांच्या केंद्रकातून काही कण किंवा ऊर्जा बाहेर टाकतात. या प्रक्रियेला किरणोत्सर्ग (Radioactive Decay) म्हणतात.

मुख्य तीन प्रकार:
➤ अल्फा (α) किरण
➤ बीटा (β) किरण
➤ गॅमा (γ) किरण

① अल्फा (α) किरण

➤ हे हेलियमच्या केंद्रकासारखे (2 प्रोटॉन + 2 न्यूट्रॉन) असतात.
➤ विद्युतभार = +2

किरण बाहेर पडल्यावर:
✔️ अणुअंक (Z) = 2 ने कमी होतो
✔️ अणुवस्तुमान अंक (A) = 4 ने कमी होतो

➤ भेदनक्षमता (Penetrating Power) = खूप कमी
(साधा कागदही थांबवू शकतो)

➤ आयनीकरण क्षमता (Ionising Power) = खूप जास्त

========================

② बीटा (β) किरण

➤ हे अतिवेगाने बाहेर पडणारे इलेक्ट्रॉन किंवा पॉझिट्रॉन असतात.
➤ विद्युतभार = −1

किरण बाहेर पडल्यावर:
✔️ अणुअंक (Z) = 1 ने वाढतो
✔️ अणुवस्तुमान अंक (A) = बदलत नाही

➤ भेदनक्षमता = मध्यम
(अॅल्युमिनियम पत्रा थांबवू शकतो)

➤ आयनीकरण क्षमता = मध्यम

========================

③ गॅमा (γ) किरण

➤ हे ऊर्जेच्या स्वरूपातील विद्युतचुंबकीय किरण असतात.
➤ यांना वस्तुमान नसते.
➤ विद्युतभार = 0

किरण बाहेर पडल्यावर:
✔️ अणुअंकात बदल नाही
✔️ अणुवस्तुमान अंकात बदल नाही.

➤ भेदनक्षमता = सर्वात जास्त
(जाड शिसे किंवा काँक्रीट लागते)

➤ आयनीकरण क्षमता = सर्वात कमी

लक्षात ठेवण्याची ट्रिक 🎯
अल्फा → जास्त आयनीकरण, कमी भेदन
गॅमा → कमी आयनीकरण, जास्त भेदन