राष्ट्रीय प्रदूषण नियंत्रण दिन 2025 🌍

1. वर्तमान संदर्भ (Why in News?)
   ➤ 2 डिसेंबर: भोपाल वायू दुर्घटनेतील पीडितांना स्मरण
   ➤ 2025 थीम: “Sustainable Living for a Greener Future”
2. राष्ट्रीय प्रदूषण नियंत्रण दिन 2025
   ➤ शाश्वत जीवनशैलीमध्ये उर्जाबचत व पुनःरीसायकलिंग
   ➤ नागरिक, उद्योग व सरकार यांचा समन्वय
3. उद्देश
   ➤ भोपाल दुर्घटनेतील मृतांचे स्मरण
   ➤ प्रदूषणाची जागरूकता
   ➤ औद्योगिक सुरक्षेसाठी कडक नियम
4. भोपाल वायू दुर्घटना 1984
   ➤ 2–3 डिसेंबर 1984, युनियन कार्बाइड, भोपाल
   ➤ MIC (Methyl Isocyanate) वायू गळती
   ➤ 3,000+ मृत्यू (72 तासांत)
   ➤ 5.5 लाखांहून अधिक प्रभावित नागरिक
   ➤ Environment Protection Act, 1986 लागू
5. प्रदूषण — संकल्पना
   ➤ हानिकारक पदार्थांचा समावेश, ज्यामुळे प्रदूषण
   ➤ National Health Portal: दरवर्षी 70 लाख मृत्यू फक्त हवेच्या प्रदूषणामुळे

प्रदूषणाचे प्रकार व प्रमुख कारणे

6. वायू प्रदूषण
   ➤ वाहनधूर
   ➤ औद्योगिक धूर व कोळसा आधारित वीज प्रकल्प
   ➤ पिकांची जळण
   ➤ बांधकामातील धूळ
   ➤ जीवाश्म इंधन
   उदाहरण: दिल्ली NCR – Severe AQI
7. जल प्रदूषण
   ➤ 70% सांडपाणी अशोधित नदीत
   ➤ dyeing / tannery / chemical industrial discharge
   ➤ शेतीतील खत/कीटकनाशके
   ➤ प्लास्टिक व शहरी कचरा
   उदाहरण: यमुना नदी
8. मृदा / भूमी प्रदूषण
   ➤ रासायनिक खतांचा अतिवापर
   ➤ औद्योगिक कचरा
   ➤ खाणकाम
   ➤ लँडफिल्स
   उदाहरण: प्लाचीमाडा, केरळ
9. ध्वनी प्रदूषण
   ➤ वाहतूक व हॉर्न
   ➤ बांधकाम
   ➤ औद्योगिक यंत्रणा
   ➤ लाउडस्पीकर्स
   उदाहरण: मुंबई
10. उष्ण (थर्मल) प्रदूषण
    ➤ वीज प्रकल्पातील गरम पाणी
    ➤ धरणांमुळे नैसर्गिक तापमान बदल
    उदाहरण: गंगा बेसिनजवळील थर्मल स्टेशन
11. किरणोत्सर्गीय (Radioactive) प्रदूषण
    ➤ अणुऊर्जा प्रकल्प
    ➤ रेडिओअक्टिव्ह वैद्यकीय/औद्योगिक कचरा
    ➤ खाणकाम
    उदाहरण: कुडनकुलम – सुरक्षा चिंता