सेल्सिअस/सेंटीग्रेड पद्धत (Celsius Method)
शोध – 1742 मध्ये अँडर्स सेल्सिअस या शास्त्रज्ञाने तापमान मोजण्यासाठी एक अद्वितीय पद्धत विकसित केली. या पद्धतीमुळे तापमानाचे मापन अधिक सुसंगत आणि सोपे झाले. सेल्सिअस पद्धतीत 0 °C तापमानाचे ठिकाण जलाचा बर्फाच्या ठोस स्वरूपात (ice) असलेल्या बिंदूवर आधारित आहे, तर 100 °C तापमान जलाची बाष्पीकरणाची स्थिती दर्शवते. यामुळे आम्ही जलाच्या तापमानाच्या खोलीत काम करताना हे दोन महत्वाचे बिंदू ओळखू शकतो.

या पद्धतीचा वापर जलाच्या विशेष गुणधर्मांचे अपडेट देण्यासाठी केला जातो, तसेच विविध विज्ञान शाखांमध्ये तापमान मोजण्यात याचा उपयोग केला जातो. विविध यांत्रिकी, रासायनिक आणि जैविक प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी या मोजमापांचे महत्त्व खूप आहे. आज, सेल्सिअस पद्धत ही जागतिक तापमान मोजण्याची मानक पद्धत बनली आहे, जी विविध अनुशासनांमध्ये व्यापक प्रमाणात स्वीकारली गेली आहे.

तापमानाशी संबंधित विज्ञान, भौतिकी, मौसम विज्ञान, आहार विज्ञान आणि उत्पादन प्रक्रियेतील तापमान नियंत्रित करण्यासाठीही या मोजमापाचा वापर केला जातो, ज्यामुळे जगभरात ती अधिक कार्यक्षम प्रणाली म्हणून काम करत आहे. 0 °C ते 100 °C पर्यंत त्याचा वापर सर्वत्र होतो, आणि यामुळे तापमानाचे मोजमाप अधिक स्पष्ट आणि सोपे बनते.

वस्तूचे तापमान अंश सेल्सिअस (⁰C) मध्ये व्यक्त करतात.

• 0°C म्हणजे पाण्याचा गोठणांक होय.
• 100 °C म्हणजे पाण्याचा उत्कलनांक होय.

✅ फॅरेनहाईट पद्धत (Fahrenheit Method)
शोध – 1724 मध्ये डॅनिएल गॅब्रिअल फॅरेनहाईट, एक प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ आणि यांत्रिक अभियंता, याने सर्वप्रथम फॅरेनहाईट तापमान मापन पद्धतीचा विकास केला. या पद्धतीने तापमानाचे मापन 32 ⁰F ते 212 ⁰F पर्यंत करण्यात येते, ज्याचा अर्थ एकूण 180 अंशांपर्यंत आहे.

फॅरेनहाईट पद्धतीने विविध वस्तूंचे तापमान अंश फॅरेनाईट (OF) मध्ये व्यक्त करणे सोपे आहे. या पद्धतीनुसार, 32 ⁰F तापमानाला पाण्याचे ठोस रूप म्हणजे बर्फाचे तापमान मानले जाते, आणि 212 ⁰F तापमानाला पाण्याचे उकळण्याचे तापमान मानले जाते.

फॅरेनहाईट पद्धत अमेरिकेत आणि काही इतर देशांमध्ये सर्वसाधारणपणे वापरली जाते, जिथे शीतलन आणि उष्णता मोजणे महत्त्वाचे असते. याची मुख्य वापर क्षेत्रे म्हणजे गृहस्थळातील तापमानाचे मापन, हवामान सेवा, आणि विविध औद्योगिक प्रक्रियांमध्ये तापमान नियंत्रण.

या पद्धतीच्या उद्देशानुसार तापमानाची अचूकता आणि वापरकर्त्यांच्या गरजेनुसार मोजमाप करण्यात सोपे साधन प्रदान केले जाते. त्यामुळे फॅरेनहाईट पद्धत अद्यापही काही ठिकाणी लोकप्रिय आहे.

• 32 ⁰F म्हणजे पाण्याचा गोठणांक होय.
• 212 ⁰F म्हणजे पाण्याचा उत्कलनांक होय.