उत्सर्जन संस्था व श्वसन संस्था 🔸️( MPSC PYQ )

🔹️ जेव्हा किडनी (मूत्रपिंड) ट्युब्युलर पुनर्शोषण अयशस्वी होते तेव्हा भरपूर लघवी होते. किंवा अधिक तांत्रिक भाषेत सांगायचे झाल्यास, या रोगाला (चयापचय विकाराला) ‘मधुमेह इन्सिपिडस’ म्हणतात. हा एक गंभीर प्रकारचा रोग आहे ज्यामुळे शरीरात आवश्यक असलेल्या पाण्याची पातळी कमी होते, विशेषतः мөрांमध्ये अडथळेमुळे.

🔹️ प्रत्येक मनुष्याला दररोज श्वासनाद्वारे सरासरी १० ते १२ किलो हवा श्वसन केली जाते. यामुळे शरीरातील ऑक्सिजनची आवश्यकता पूर्ण होते आणि कार्बन डायऑक्साइड कमी होते. याशिवाय, हवेतील विविध घटकांचा साठा आणि वसाहतीवर परिणाम होतो.

🔹️ एका मिनिटात मूत्रपिंडातून १ लिटर रक्त वाहते. हे रक्त शुद्ध करण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात मुख्य भुमिका बजावते, ज्या प्रक्रियेत अनेक महत्त्वाच्या घटकांचा समावेश आहे, जसे की इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखणे, पाण्याचे पुनर्वापर करणे, आणि धातूंच्या विषमुक्तीची प्रक्रिया.

🔹️ सामान्यतः: किडनीमधून शर्करेचे गाळण होत नाही. या गाळणीनंतर, जर शुगरची पातळी निकषांपेक्षा जास्त असेल, तर ती मूत्रात उगम करते, जे आरोग्यासंबंधी गंभीर चिंता निर्माण करु शकते.

🔹️ युरिया चे वहन करणारे: जीवद्रव्य व रक्त. युरिया एक महत्त्वाचा उर्जागतिक उत्पाद आहे, जो शरीराच्या चयापचय प्रक्रियेत निर्माण होतो आणि ज्या माध्यमातून युरिया हृदयाच्या मार्गाने मूत्रपिंडाकडे जातो.

🔹️ श्वसन प्रक्रियेत अंतर्भूत असलेल्या प्रक्रिया: सायट्रिक ॲसिड सायकल, ग्लॉयकोलायसीस, इलेक्ट्रॉन ट्रान्सपोर्ट चेन. या सर्व प्रक्रियांमुळे शरीराची ऊर्जा पातळी नियंत्रित केली जाते आणि ऊर्जा उत्पादन सुरळीत ठेवले जाते.

🔹️ मानवाच्या शरीरातील नेफ्रॉन्स मध्ये युरीन बनण्याचा क्रम: अल्ट्राफिल्ट्रेशन, सिलेक्टीव रिअॅबसॉर्ब्शन, आणि ट्युब्युलर सिक्रिशन. हा क्रम मूत्र तयार करण्यासाठी आवश्यक असलेला महत्त्वाचा भाग आहे, आणि त्यामुळे शरीरात आवश्यक घटकांचे संतुलन राखले जाते.

🔹️ मूत्रपिंडाद्वारे उत्सर्जन प्रक्रियेतील क्रियांचा क्रम: गाळणे, पुन:शोषण, स्त्रावणे, उत्सर्जन. या सर्व क्रियांची समग्रता किडनीच्या कार्याचे प्रमाण दर्शवते आणि यामुळे शरीरातील अनावश्यक घटकांना आणि विषेांपासून मुक्त होण्यास मार्ग मिळतो.

🔹️ नायट्रोजनयुक्त टाकाऊ पदार्थ: अमोनिया, युरिया, क्रिएटीनाइन