◆ भाग पहिला – संघ आणि त्याचे राज्यक्षेत्र, यामध्ये संघाच्या अंतर्गत विविध घटकांचा समावेश केला जातो, ज्यामुळे त्याचे कार्य पद्धतीच्या स्पष्ट समजण्यास मदत होते.
◆ भाग दूसरा – नागरिकत्व, या अंतर्गत नागरिकांचे हक्क आणि कर्तव्यांची माहिती दिली जाते, ज्यामुळे समाजातील प्रत्येक व्यक्तीला न्याय मिळवण्याचा आधार मिळतो.
◆ भाग तिसरा – मूलभूत हक्क, या अंतर्गत व्यक्तींच्या गृहीत असलेल्या मूलभूत हक्कांचे संरक्षण आणि त्यांच्या अंमलबजावणीची व्यवस्था केली जाते.
◆ भाग चौथा – मार्गदर्शक तत्वे, या ठिकाणी शासनाच्या धोरणांचे आवश्यक मार्गदर्शन करण्यासाठी ठरवलेलेअवश्यक तत्त्वज्ञान दर्शविले जाते.
◆ भाग चार ‘अ’ – मूलभूत कर्तव्ये, इथे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्ये स्पष्ट केल्यामुळे समाजाच्या एकत्रित विकासाला चालना मिळते.
◆ भाग पाचवा – संघ, यामध्ये संघाच्या संरचनेचा व कार्यरत पद्धतीचा तपशील आढळतो, ज्यामुळे या संस्थेच्या कार्यात पारदर्शकता निर्माण होते.
◆ भाग सहावा – राज्य, यामध्ये राज्याच्या अधिकारांचे विभाजन आणि शासनाबाबत आवश्यक सूचना प्रदान केल्या जातात.
◆ भाग सातवा – रद्द, येथे रद्द केलेले कायदे किंवा तरतुदींचा उल्लेख असतो, ज्यामुळे कायद्यांमध्ये सुसंगतता राखली जाते.
◆ भाग आठवा – केंद्र शासित प्रदेश, इथे केंद्र सरकारच्या अधीन असलेल्या प्रदेशांचे व्यवस्थापन याबद्दल चर्चा केली जाते.
◆ भाग नववा – पंचायत, या अंतर्गत स्थानिक स्वराज्य संस्थांची रचना आणि कार्य पद्धती याबद्दल माहिती दिली जाते.
◆ भाग नऊ ‘अ’ – महापालिका, यामध्ये शहरी व्यवस्थापनाचे एक महत्त्वाचे अंग दर्शविले जाते, जे समृद्ध शहरी विकासाला प्रोत्साहन देते.
◆ भाग नऊ ‘ब’ – सहकारी संस्था, इथे सहकाराच्या महत्वाचे स्थान अधोरेखित करण्यात येते, ज्यामुळे लोकसंघटनांकडे सहकारी स्वरूपात काम करण्याची पद्धत समजली जाते.
◆ भाग दहावा – अनुसूचीत आणि आदिवशी क्षेत्र, येथे अनुसूचित जमाती आणि त्यांच्या हक्कांच्या सुरक्षेबाबत चर्चा केली जाते.
◆ भाग अकरावा – संघ-राज्य संबंध, यामध्ये केंद्र व राज्य सरकारांमधील सहकार्य व अधिकारांचे विभाजन समजले जाते.
◆ भाग बारावा – वित्त, मालमत्ता, करार आणि सुट्स, इथे आर्थिक व वित्तीय सक्षमता तयार करण्यासाठी आवश्यक तरतुदींचा समावेश आहे.
◆ भाग तेरावा – भारताच्या राज्याक्षेत्रातील व्यापार आणि वाणिज्य, यामध्ये आर्थिक व्यावसायिक संबंधांच्या दृष्टीने नवे मार्ग शोधण्याबाबत चर्चा होते.
◆ भाग चौदावा – संघ आणि राज्यांतर्गत सेवा, यामधून सरकारच्या सेवा विभागांमधील सहकार्य विशद केले जाते.
◆ भाग चौदा ‘अ’ – न्यायाधिकरणे, येथे न्यायाचे वितरण आणि संबंधित प्रणालीचे कार्यान्वयन याबाबत सुस्पष्ट माहिती दिली जाते.
◆ भाग पंधरावा – निवडणुका, ही प्रक्रिया लोकशाहीचा मुख्य भाग आहे व यामध्ये निवडणुकीच्या कोणत्याही समृद्ध पद्धतींचा समावेश केला जातो.
◆ भाग सोळावा – विशिष्ट वर्गांशी संबंधित विशेष तरतुदी, यामध्ये सामाजिक न्याय व समानता याबाबतची माहिती दिली जाते.
◆ भाग सतरावा – भाषा, यामध्ये भारतीय भाषांच्या संगोपनाबाबत चर्चा झाली आहे, ज्यामुळे विविध भाषांचे महत्व आणि संस्कृतीच्या समृद्धीमध्ये योगदान दिसून येते.
◆ भाग आठरावा – आणीबाणी तरतुदी, या अंतर्गत संकटकाळात कायदेमंडळाच्या कार्यपद्धतींचा विश्लेषण केला जातो.
◆ भाग एकोणीसवा – संकीर्ण, यामध्ये विविध विषयांचा एकत्रित डेटा आणि महत्त्वाचा संदर्भ दिला जातो.
◆ भाग विसावा – घटनादुरूस्ती तरतुदी, यामध्ये संविधानाच्या सुधारणांचे विश्लेषण व आवश्यकता दर्शवली जाते.
◆ भाग एकविसावा – तात्पुरती, संक्रमणकालीन आणि विशेष तरतुदी, येथे विशिष्ट परिस्थितींच्या संदर्भात कायदेशीर बदलांचे वर्णन केले जाते.
◆ भाग बाविसावा – संक्षिप्त शीर्षक, प्रारंभाची तारीख, हिंदीमधील अधिपत्र आणि मजकूर, यामध्ये संविधानाच्या महत्त्वपूर्ण बाबींचा सारांश दिला जातो, ज्यामुळे सामान्य जनतेला संविधानाचे महत्व समजून घेण्यास मदत होते.

Leave a Reply