वनस्पतीचे रोग व विकार (MPSC PYQ points)

🔸️ धोत्याचे परागकण गोलाकार असतात, जे त्यांच्या धारणक्षमतेमध्ये योगदान देतात आणि वनस्पतींच्या प्रजातींच्या वर्गीकरणामध्ये महत्वाची भूमिका बजावतात.

🔸️ ‘बोनीमील’ चा उपयोग फळांसाठी बुरशीरोधक (Antifungal) म्हणून केला जातो, जो सेंद्रिय व नैसर्गिक पद्धतींमध्ये विरुध्दाची जिंकण्याची क्षमता दर्शवितो. या उत्पादनामुळे फळांची गुणवत्ता सुधारते आणि बागायतदारांना व्यवसायिक दृष्ट्या फायदेशीर ठरते.

🔸️ प्रकाश संश्लेषण क्रिया हिरव्या वनस्पतींमध्ये विविध ठिकाणी होते:

➤ पाने, जे मुख्यतः सौर ऊर्जा शोषून घेतात,
➤ हिरवी खोडे, ज्यामुळे वनस्पतींची वारंवारता आणि स्थिरता वाढते,
➤ थोड्या प्रमाणात फुलांमध्ये, जे प्रजातींच्या प्रजननाचा महत्त्वाचा भाग असतो.

🔸️ Azotobacter हे सूक्ष्मजीवाणू एकदल वनस्पतींमध्ये असेंद्रिय नत्र स्थिरीकरणास अपयुक्त आहे, परंतु ते बहुसंख्य वनस्पतींसाठी नत्राचे स्रोत निर्माण करण्यात मदत करतात.

🔸️ वनस्पतींच्या अन्नामधील तेलाचे गोळे ‘सुदान-IV’ ने लाल होतात, जे वनस्पतींच्या तेलाच्या संरचना आणि गुणधर्माबद्दल माहिती देतात. यामुळे वनस्पतींच्या खाद्य गुणधर्मांचा अभ्यास करणे सोपे होते.

🔸️ नैसर्गिक सूक्ष्मजैविक वनस्पतींचे नुकसान रासायनिक खतांमुळे होते. हे खत वनस्पतींच्या नैसर्गिक पर्यावरणात असंतुलन निर्माण करतात, जे वनस्पतीच्या विकासासाठी हानिकारक ठरते.

🔸️ प्रकाश संश्लेषण क्रियेत हरित वनस्पती सौर ऊर्जेचे रूपांतर ‘रासायनिक’ ऊर्जेत करतात, ज्यामुळे वनस्पती उर्जेची साधने तयार करतात.

🔸️ काही झाडांमध्ये तांब्याच्या कमतरतेमुळे सालीवर फोड व खोलवर तुकडे पडून त्यातून डिस्क बाहेर येतो, त्याला ‘एक्झांथिमा’ रोग म्हणतात. या रोगाचा प्रादुर्भाव झाडाच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम करू शकतो.

🔸️ ‘लायकेन’ हे
➤ आर्द्रता व खनिजांचे शोषण करून शैवालास उपलब्ध करून देतात,
➤ शैवाल प्रकाश संश्लेषण करून अन्न तयार करतात, ज्यामुळे या दोन्ही संघटनांनी एकमेकांना टिकवून धरले आहे.

ही माहिती वनस्पतींच्या आरोग्याचं आणि विकासाचं महत्त्व दर्शविते, तसेच विविध रोग व विषाणूंच्या प्रतिबंधासाठी योग्य पावले उचलणे आवश्यक असल्याचे सिद्ध करते.