नेत्ररोग (Eye Disease):-
१) रंग आंधळेपणा (Colour Blindness):
◆ अनुवांशिक व बरा न होणारा रोग असून, ह्या रोगामुळे व्यक्तीला सर्व रंग दिसतात. मात्र, त्यातील फरक जाणवून येत नाही, ज्यामुळे रोजच्या जीवनात अनेक अडचणी आल्या जातात.
◆ विशेषतः लाल व हिरवा रंगातील फरक समजून येत नाही, त्यामुळे ट्रफिक सिग्नल, रंगीत लाइट्स किंवा विविध रंगांच्या वस्तूंच्या ओळखण्यात अडचण येऊ शकते.
◆ या स्थितीसाठी कोणतेही विशिष्ट उपचार उपलब्ध नसले तरी, काही सॉफ्टवेअर आणि ऐप्सच्या मदतीने रंग ओळखण्यास मदत मिळू शकते.
◆ रंग आंधळेपणामुळे व्यक्तींच्या भावनात्मक आणि सामाजिक आयुष्यात देखील परिणाम होऊ शकतो, जेव्हा ते आपल्या मित्रांबरोबर रंगीत खेळ किंवा क्रियाकलापांमध्ये भाग घेतात.

◆ फक्त पुरुषांनाच होतो.

२) मोतीबिंदू (Cataract):
◆ डोळ्यातील प्रथिनांच्या रंगातील बदलामुळे नेत्रभिंग धूसर किंवा अस्पष्ट बनतो, कमी प्रकाशात चांगले तर जास्त प्रकाशात कमी दिसते. मोतीबिंदूच्या लक्षणांना प्रारंभिक टप्प्यात कधीकधी कमी लक्षात येते, पण जसा वेळ जातो तसा आढळलेला दृष्टीचा कलंक वाढतो. यामुळे रोजच्या जीवनातील सामान्य कार्ये जसे की वाचन, वाहन चालवणे यामध्ये अडचणी येऊ शकतात.
उपाय: भिंगारोपण, बहिरवर्क भिंगाचे रोपण केले जाते, जे दृष्टी सुधारण्यासाठी अत्यंत प्रभावी आहे. या प्रक्रियेद्वारे मोतीबिंदू काढून टाकले जाते आणि नवीन कृत्रिम भिंगाचे रोपण केले जाते, ज्यामुळे दृष्टी स्पष्ट होते. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमित तपासणी करून या अडचणीपासून बचाव करता येतो.

◆ मोतीबिंदूची शस्त्रक्रिया झाल्यानंतर कधी कधी नवीन बसविलेल्या भिंगाच्या मागे पुन्हा मोतीबिंदू तयार होतात. यासाठी काही महिने ते काही वर्षे असा कालावधी असू शकतो. YAG लेसर वापरून हा द्वितीयक मोतीबिंदू काढता येतो.

३) काचबिंदू (Glaucoma):
◆ हि व्यथा वयाच्या ४० ते ५० वर्षाच्या दरम्यान होते. जॉईन करा टार्गेट एमपीएससी एम एच.
◆ नेत्रजलाच्या निचऱ्यामध्ये बिघाड झाल्यास ते डोळ्यात साठू लागते, ज्यामुळे डोळ्याच्या आतील दाब (अंतर्दाब) वाजवीपेक्षा जास्त वाढतो व डोळा टणक बनतो. परिणामी, दृष्टिदोषाचे संकेत दिसू लागतात, जसे की धाराशाही किंवा दृष्टीला धुंद असल्याचे अनुभव. त्यामुळे बुबुळ घासले गेल्याने काचेसारखे चकचकीत होते, आणि त्यामुळे त्याला काचबिंदू असे म्हणतात.
◆ काचबिंदूची परिणीती आंधळेपणात होऊ शकते, ज्यामुळे व्यक्तीचे जीवनमान गंभीरपणे प्रभावित होते. या आजाराची लक्षणे वेळेवर ओळखणे महत्वाचे आहे, ज्या माध्यमातून योग्य उपचार घेतले जाऊ शकतात. विशेषज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली नेहमीच तपासणी करणे आवश्यक आहे, विशेषतः ज्या व्यक्तींच्या कुटुंबात काचबिंदूचा इतिहास आहे.

◆ डोळ्याचा अंतर्दाब टोनोमीटरच्या साहाय्याने मोजला जातो.

४) शुष्कता (Xerophtalmia/xerosis):

◆ व्हिटॅमिन ए च्या अभावामुळे होतो. डोळे कोरडे पडून पुढे रातांधळेपणा होऊ शकतो.

५) डोळे येणे (Conjuctivitis):

◆ विषाणूच्या संसर्गामुळे होणारा रोग. डोळे लाल होऊन खूप दुखू लागतात व चिकट पाणी येते.

६) खुपरी (Trachoma):
◆ संसर्गजन्य रोग, घाणेरडया वस्तीत, दूषित हवेत, दूर व धुळीत राहणाऱ्यांना होतो.
◆ प्रथम पापण्यांचा आतील भाग खरखरीत होतो व नंतर त्यावर साबुदाणाच्या आकाराचे उंचवटे येतात, ज्यामुळे डोळ्याच्या उघटझापीमुळे ते बुबळावर घासले जातात, त्यामुळे बुबळावर फुले पडतात. हे फुले काळजी न घेतल्यास गंभीर समस्यांमध्ये परिवर्तित होऊ शकतात, ज्यामुळे कायमचे अंधत्व येऊ शकते, जो एक सामाजिक व आर्थिक समस्या बनते, विशेष करून गरीब व दुर्बल समुदायांत.
७) रांजणवाडी (Meibomian Cyst):
◆ पापण्यांच्या केसांच्या मुळाशी असलेल्या सूक्ष्मस्रावक ग्रंथींमधून नेहमी एक प्रकारचा चिकट द्रव बाहेर पडत असतो. या द्रवाचे गूळ तोडण्यासाठी आवश्यक आहे की या ग्रंथी व्यवस्थित कार्यरत असावे.
◆ या ग्रंथी धूलिकण, केसातील कोंडा इत्यादी कारणांमुळे बंद झाल्यास द्रव बाहेर न पडल्याने सूज येते आणि तेच रांजणवाडी म्हणून ओळखले जाते. येत्या काळात, योग्य उपचार न केल्यास याचा परिणाम डोळ्यांच्या आरोग्यावर होऊ शकतो.
◆ मानवी डोळ्यातील दृष्टिपटल अनेक प्रकाश-समवेदी (Lightsensitive) पेशींनी बनलेले असते. यामध्ये उपस्थित असलेल्या या पेशीच्या विविध प्रकारांमुळे आपण विविध रंग आणि प्रकाशाचे स्तर जाणू शकतो. या पेशी दोन प्रांतीय स्वरूपात असतात – दंडाकार व शंकाकार.
◆ प्रकाशाच्या तीव्रतेस प्रतिसाद देतात आणि मेंदूस प्रकाशाच्या तेजस्वितेची/ अंधुकतेची माहिती पुरवितात, ज्यामुळे व्यक्तीला त्याच्या परिसरात चांगली दृष्टी मिळते. दंडाकार पेशी अंधुक प्रकाशाससुद्धा प्रतिसाद देतात परंतु शंकाकार पेशींना अंधुक संवेदना नसतात; त्यामुळे या पेशी फक्त तेजस्वी प्रकाशातच प्रतिसाद देतात, त्यामुळे रंगाची संवेदना किंवा जाण फक्त तेजस्वी प्रकाशातच होते.
◆ कान हे ऐकण्याचे इंद्रिय आहे, परंतु त्याबरोबरच शरीराचा तोल सांभाळण्याचे महत्वाचे कार्य कानामार्फत केले जाते. कानांच्या स्वास्थासाठी नियमित तपासणी आवश्यक आहे.
◆ त्वचा हे स्पर्शाचे इंद्रिय असून शरीराचे तापमान नियंत्रित करणे हे त्याचे महत्वाचे कार्य आहे. त्वचेच्या वरील थरामधून मेलॅनिन नावाचा द्रव स्त्रवत असतो, जो अतिनील किरणांना अपारदर्शी असतो, त्यामुळे त्वचेचा कँसर होण्याचे टळते. याशिवाय, त्वचेच्या आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे, कारण ते समग्र आरोग्यावर प्रभाव टाकते.
◆ जिभेला पाच प्रक्रारच्या चवी कळतात: गोड, खारट, आंबट, कडू व तुरट.
◆ तिखट ही खरी चव नसून तो केवळ प्रतिसाद असतो — एक प्रकारचा सिग्नल जो स्वादाची अदला-बदली करत असतो.
◆ जिभेच्या शेंडयावर गोड चवीचे आकलन होते, तर जिभेच्या सर्वात आतील भागावर कडू चवीचे आकलन होत असते. जिभेचे व नाकाचे कार्य व्यवस्थित होण्यासाठी जस्त या खनिजक्षाराची आवश्यकता असते.
◆ मानवी शरीर कमी केसाळ असल्याने त्वचेतून उष्णतेचा ऱ्हास जलद होतो; म्हणून शरीराच्या तापमानाचे संतुलन राखण्यासाठी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.
◆ मानवाचे वासाचे ज्ञान कुत्रा, मांजर, हरीण यांच्या तुलनेने फारच कमी आहे. तसेच, नाकातील चेतांची टोके बराच काळ एकाच वासाची संवेदना ग्रहण करीत राहिल्यास त्या विशिष्ट वासासाठी ती बधिर होतात, ज्यामुळे व्यक्तीला वासाची योग्य माहिती मिळविण्यात अडचणी येऊ शकतात.
◆ मानवी डोळ्यांना विधुतचुंबकीय किरणांचा फारच थोडा भाग दिसू शकतो, त्यामुळे रात्रीच्या काळात दृष्टी कमी असते. मानव अतिनील किरण बघू शकत नाही. मात्र फलमाशी सारखे कीटक ते बघू शकतात, ज्यामुळे त्यांना जलद हालचाल करण्याची क्षमता मिळते.
◆ पीट वायपर जातीचा साप इन्फ्रारेड किरण बघू शकतो, म्हणूनच तो गडद अंधारातही उंदरासारखे भक्ष्य टिपू शकतो, ज्यामुळे त्याची शिकार यशस्वी होते.
◆ मानवी डोळ्यातील दृष्टिपटलात फारच कमी दंडपेशी असल्याने त्याची रात्रीची दृष्टी कमकुवत आहे; परंतु मांजर, हरीण, घुबड यांसारख्या अनेक प्राण्याच्या डोळ्यात मात्र मोठ्या प्रमाणात दंडपेशी असल्याने त्यांची रात्रीची दृष्टी चांगली असते, हे त्यांच्या शिकारीच्या कार्यामध्ये अत्यंत महत्वाचे असते.
◆ ससा, घोडा, गुरे ही आवाजाच्या दिशेने त्यांचा बाह्यकर्ण वळवू शकतात, मात्र मानव आपला बाह्यकर्ण हलवू शकत नसल्याने त्याला कमी ध्वनिलहरी संकलित करता येतात, ज्यामुळे त्यांना आवाज ऐकण्यात कमी प्रभावीपणा दिसून येतो.

७) रांजणवाडी (Meibomian Cyst):
◆ पापण्यांच्या केसांच्या मुळाशी असलेल्या सूक्ष्मस्रावक ग्रंथींमधून नेहमी एक प्रकारचा चिकट द्रव बाहेर पडत असतो. या द्रवाचे गूळ तोडण्यासाठी आवश्यक आहे की या ग्रंथी व्यवस्थित कार्यरत असावे.
◆ या ग्रंथी धूलिकण, केसातील कोंडा इत्यादी कारणांमुळे बंद झाल्यास द्रव बाहेर न पडल्याने सूज येते आणि तेच रांजणवाडी म्हणून ओळखले जाते. येत्या काळात, योग्य उपचार न केल्यास याचा परिणाम डोळ्यांच्या आरोग्यावर होऊ शकतो.
◆ मानवी डोळ्यातील दृष्टिपटल अनेक प्रकाश-समवेदी (Lightsensitive) पेशींनी बनलेले असते. यामध्ये उपस्थित असलेल्या या पेशीच्या विविध प्रकारांमुळे आपण विविध रंग आणि प्रकाशाचे स्तर जाणू शकतो. या पेशी दोन प्रांतीय स्वरूपात असतात – दंडाकार व शंकाकार.
◆ प्रकाशाच्या तीव्रतेस प्रतिसाद देतात आणि मेंदूस प्रकाशाच्या तेजस्वितेची/ अंधुकतेची माहिती पुरवितात, ज्यामुळे व्यक्तीला त्याच्या परिसरात चांगली दृष्टी मिळते. दंडाकार पेशी अंधुक प्रकाशाससुद्धा प्रतिसाद देतात परंतु शंकाकार पेशींना अंधुक संवेदना नसतात; त्यामुळे या पेशी फक्त तेजस्वी प्रकाशातच प्रतिसाद देतात, त्यामुळे रंगाची संवेदना किंवा जाण फक्त तेजस्वी प्रकाशातच होते.
◆ कान हे ऐकण्याचे इंद्रिय आहे, परंतु त्याबरोबरच शरीराचा तोल सांभाळण्याचे महत्वाचे कार्य कानामार्फत केले जाते. कानांच्या स्वास्थासाठी नियमित तपासणी आवश्यक आहे.
◆ त्वचा हे स्पर्शाचे इंद्रिय असून शरीराचे तापमान नियंत्रित करणे हे त्याचे महत्वाचे कार्य आहे. त्वचेच्या वरील थरामधून मेलॅनिन नावाचा द्रव स्त्रवत असतो, जो अतिनील किरणांना अपारदर्शी असतो, त्यामुळे त्वचेचा कँसर होण्याचे टळते. याशिवाय, त्वचेच्या आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे, कारण ते समग्र आरोग्यावर प्रभाव टाकते.
◆ जिभेला पाच प्रक्रारच्या चवी कळतात: गोड, खारट, आंबट, कडू व तुरट.
◆ तिखट ही खरी चव नसून तो केवळ प्रतिसाद असतो — एक प्रकारचा सिग्नल जो स्वादाची अदला-बदली करत असतो.
◆ जिभेच्या शेंडयावर गोड चवीचे आकलन होते, तर जिभेच्या सर्वात आतील भागावर कडू चवीचे आकलन होत असते. जिभेचे व नाकाचे कार्य व्यवस्थित होण्यासाठी जस्त या खनिजक्षाराची आवश्यकता असते.
◆ मानवी शरीर कमी केसाळ असल्याने त्वचेतून उष्णतेचा ऱ्हास जलद होतो; म्हणून शरीराच्या तापमानाचे संतुलन राखण्यासाठी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.
◆ मानवाचे वासाचे ज्ञान कुत्रा, मांजर, हरीण यांच्या तुलनेने फारच कमी आहे. तसेच, नाकातील चेतांची टोके बराच काळ एकाच वासाची संवेदना ग्रहण करीत राहिल्यास त्या विशिष्ट वासासाठी ती बधिर होतात, ज्यामुळे व्यक्तीला वासाची योग्य माहिती मिळविण्यात अडचणी येऊ शकतात.
◆ मानवी डोळ्यांना विधुतचुंबकीय किरणांचा फारच थोडा भाग दिसू शकतो, त्यामुळे रात्रीच्या काळात दृष्टी कमी असते. मानव अतिनील किरण बघू शकत नाही. मात्र फलमाशी सारखे कीटक ते बघू शकतात, ज्यामुळे त्यांना जलद हालचाल करण्याची क्षमता मिळते.
◆ पीट वायपर जातीचा साप इन्फ्रारेड किरण ब