🔭 डॉ. के. कस्तुरीरंगन

1️⃣ मूलभूत माहिती
➤ पूर्ण नाव: कृष्णास्वामी कस्तूरीरंगन
➤ जन्म: 24 ऑक्टोबर 1940, एर्नाकुलम, केरळ
➤ निधन: 25 एप्रिल 2025, बंगळुरू, कर्नाटक

2️⃣ प्रमुख ओळख
➤ प्रसिद्ध भारतीय अवकाश शास्त्रज्ञ, ज्यांनी अवकाशातील अन्वेषणाच्या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.
➤ इस्रोचे 5 वे अध्यक्ष (1994–2003) म्हणून त्यांनी भारतीय अवकाश संशोधन संस्थेच्या विकासात महत्वाची भूमिका बजावली.
➤ भारताच्या अंतरीक्ष आयोगाचे अध्यक्ष आणि अंतरीक्ष विभागाचे सचिव म्हणून त्यांनी भारताचे अंतराळ धोरण आकारण्यात महत्त्वाचे योगदान दिले.

3️⃣ शैक्षणिक व संस्थात्मक भूमिका
➤ राजस्थान केंद्रीय विद्यापीठाचे व NIIT विद्यापीठाचे कुलगुरू म्हणून त्यांनी शिक्षण क्षेत्रात विविध सुधारणा केल्या.
➤ जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ (दिल्ली) चे माजी कुलगुरू म्हणून त्यांनी उच्च शिक्षणाच्या दर्जात वाढ करण्यासाठी काम केले.
➤ कर्नाटक ज्ञान आयोगाचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी शैक्षणिक सुधारणा साधण्यासाठी महत्त्वपूर्ण शिफारसी केल्या.
➤ नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲडव्हान्स स्टडीज (बेंगळुरू) चे संचालक (2004–2009) म्हणून त्यांनी संशोधन व ज्ञाननिर्मितीला प्रोत्साहन दिले.

4️⃣ राजकीय आणि धोरणात्मक योगदान
➤ राज्यसभा सदस्य (2003–2009) म्हणून त्यांनी शैक्षणिक आणि वैज्ञानिक धोरणांसाठी महत्त्वाचे काम केले.
➤ भारताच्या नियोजन आयोगाचे सदस्य म्हणून त्यांनी विकासात्मक धोरणे आणि कार्यक्रमांची आखणी करण्यात सक्रिय सहभाग घेतला.
➤ राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 साठी स्थापन समितीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी नविन शैक्षणिक धोरणाची मूलतत्त्वे निर्धारित केली.
➤ राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा (2021) समितीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी शिक्षणात गुणवत्ता सुनिश्चित करण्याचे कार्य केले.

5️⃣ वैज्ञानिक योगदान
➤ भारताचे पहिले दोन प्रायोगिक पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह –
→ भास्कर-1
→ भास्कर-2
यांचे प्रकल्प संचालक म्हणून त्यांनी अवकाश संशोधनासाठी उपयुक्त तांत्रिक उपकरणे विकासीत करण्याचे कार्य केले.

6️⃣ सन्मान व पुरस्कार 🏅
➤ पद्मश्री – 1982, ज्यामुळे त्यांनी आपल्या कार्याचे मान्यता प्राप्त केली.
➤ पद्मभूषण – 1992, हा पुरस्कार भारतातल्या सर्वोच्च सन्मानांपैकी एक आहे.
➤ पद्मविभूषण – 2000, ज्याने त्यांच्या शैक्षणिक आणि वैज्ञानिक कार्याचे समर्थन केले.
➤ 27 विद्यापीठांकडून मानद डॉक्टरेट पदव्या प्राप्त केल्यामुळे त्यांनी शिक्षण क्षेत्रात आपली प्रगल्भता सिद्ध केली.