- ❤️ लाल रक्तपेशी (Red Blood Cells – RBCs)
➤ या पेशी लाल रंगाच्या असतात, कारण त्यात हिमोग्लोबिन हे प्रथिन असते.
➤ हिमोग्लोबिनमुळे रक्ताला लाल रंग येतो.
➤ या पेशींचा आकार तबकडीसारखा (biconcave disc) असतो.
➤ प्रौढ लाल रक्तपेशींमध्ये केंद्रक नसते, त्यामुळे त्या अधिक ऑक्सिजन वाहून नेऊ शकतात.
➤ त्यांचा जीवनकाळ सुमारे १२० दिवसांचा असतो.
➤ त्या प्लीहा (spleen) आणि यकृत (liver) मध्ये नष्ट होतात.
➤ त्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे:
➤ ऑक्सिजनचे फुफ्फुसांमधून शरीरात नेणे
➤ कार्बन डायऑक्साइड शरीरातून फुफ्फुसांमध्ये आणणे
➤ एका घन मिलिमीटर रक्तामध्ये सुमारे ५० लाख RBCs असतात.
➤ त्यांची निर्मिती लाल अस्थिमज्जेत (Red Bone Marrow) होते.
➤ त्यांच्या कार्यक्षमतेसाठी शरीरात लोहतत्व (Iron), विटामिन B12, फॉलिक अॅसिड आवश्यक असते. - 🛡️ पांढऱ्या रक्तपेशी (White Blood Cells – WBCs)
➤ या पेशी रंगहीन असतात.
➤ त्यांचा आकार अनियमित असतो.
➤ या पेशींमध्ये केंद्रक उपस्थित असते.
➤ त्यांचा जीवनकाळ काही तास ते काही वर्षे असतो (प्रकारावर अवलंबून).
➤ त्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे:
➤ शरीराचे रोगप्रतिकारक संरक्षण
➤ बॅक्टेरिया, विषाणूंविरुद्ध लढा देणे
➤ त्यांचे पाच प्रमुख प्रकार:
➤ न्यूट्रोफिल्स
➤ लिम्फोसाइट्स
➤ मोनोसाइट्स
➤ इओसिनोफिल्स
➤ बेसोफिल्स
➤ एका घन मिलिमीटर रक्तामध्ये ५,००० ते ७,००० WBCs असतात.
➤ यांची निर्मिती अस्थिमज्जा, लिम्फ नोड्स, प्लीहा, आणि थायमस ग्रंथी मध्ये होते.
➤ लसीमिया (Leukemia) हा रोग पांढऱ्या पेशींच्या अनियंत्रित वाढीमुळे होतो. - 🩹 प्लेटलेट्स (Platelets / Thrombocytes)
➤ या पेशी रंगहीन असतात.
➤ त्यांचा आकार लहान, गोलसर वा अनियमित असतो.
➤ प्लेटलेट्समध्ये केंद्रक नसते.
➤ त्यांचा जीवनकाळ ८ ते १४ दिवसांचा असतो.
➤ त्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे:
➤ रक्तस्त्राव रोखणे
➤ रक्त गोठवण्यास मदत करणे (Clotting)
➤ एका घन मिलिमीटर रक्तामध्ये सुमारे २,५०,००० प्लेटलेट्स असतात.
➤ त्यांची निर्मिती अस्थिमज्जेतील मेगाकारियोसायट्स (Megakaryocytes) पासून होते.
➤ थ्रोम्बोसाइटोपेनिया या स्थितीत प्लेटलेट्सची संख्या कमी होते, ज्यामुळे जखमांमधून रक्तस्त्राव वाढतो.
➤ डेंग्यू, मलेरिया, वायरल फिव्हर इत्यादी आजारांमध्ये प्लेटलेट्सची संख्या घटते. - 🔬 रक्तपेशींचे तुलनात्मक विश्लेषण
➤ RBCs – ऑक्सिजन/CO₂ वाहतूक, केंद्रक नसते, आयुष्य १२० दिवस, सर्वाधिक संख्या
➤ WBCs – रोगप्रतिकारक, केंद्रक असतो, विविध प्रकार, संख्या कमी
➤ Platelets – रक्त गोठवणे, केंद्रक नसते, आयुष्य लहान, संख्या मध्यम - 🧬 अतिरिक्त माहिती
➤ संपूर्ण रक्ताचे 55% भाग हे प्लाझ्मा असतो व उर्वरित 45% हे रक्तपेशी.
➤ रक्त गटांची ओळख Karl Landsteiner यांनी दिली.
➤ Rh factor ही एक महत्त्वाची रासायनिक खूण असते (Positive / Negative).
➤ रक्तदानाद्वारे अनेक रोगांवरील उपचार शक्य होतात.
Leave a Reply